#SłynniDowódcy: Stanisław Maczek – pancerny generał

Gen. Stanisław Maczek – dowódca największej przedwrześniowej polskiej jednostki pancernej. W 1939 r. nie przegrał żadnej bitwy. Po wojnie – aby utrzymać przykutą do wózka inwalidzkiego córkę –  podawał piwo jako barman i pilnował bramy klubu sportowego w Edynburgu. Fragmenty książki Szymona Nowaka “Niechciani generałowie”.


Wiiiiuuuu, łubudu! Przeciągły gwizd pocisku, błysk i grzmot eksplozji nastąpiły tak szybko po sobie, że praktycznie zlały się w jedną kulę ognistego wybuchu. Echo odbiło się od pierwszych budynków, potęgując ogromny huk. Celny pocisk wystrzelony z polskiego Shermana rozpirzył w czorty stanowisko niemieckiego działa, zamykającego z tej strony dostęp do miasta.

Poleciały na boki powyginane blachy osłony wrogiej armaty, a jej lufa stanęła na sztorc, słupem do góry. Nieruchome ciała zostały na miejscu, a reszta obsługi, poraniona i oszołomiona wybuchem, wzięła nogi za pas. Za nią uciekli również żołnierze stanowiący bojową ochronę armaty – zmobilizowani w ostatnim czasie starzy rezerwiści i młodzi adepci Adolfa z Hitlerjugend.

***

Wreszcie po kilkunastu minutach zrobiło się luźniej przy shermanie. Na ryneczek wjeżdżały kolejne czołgi i pojazdy polskiej 1 Dywizji Pancernej, więc cywile pobiegli witać następną grupę wyzwolicieli. Przy pierwszym czołgu zostały tylko holenderskie dzieci. Właśnie wówczas dowódca zauważył, że kilkoro smarkaczy i nastolatków coś z mozołem skrobie na pancerzu. Dopiero co wyniesioną spod szkolnej tablicy kredą dzieciaki wypisywały swoje imiona i nazwiska oraz najróżniejsze hasła wdzięczności, z których jedno, wykaligrafowane wielkimi literami, szczególnie rzucało się w oczy: „DANK U POLEN”.

Stanisław Maczek – początki kariery 

Stanisław Maczek urodził się 31 marca 1892 roku w Szczercu, nieopodal Lwowa, w rodzinie sędziego Witolda i Anny z domu Czerny. Jego rodzina pochodziła z Chorwacji, a Stanisław miał jeszcze brata bliźniaka Franciszka oraz dwóch młodszych braci: Jana i Karola. Niestety wszyscy oni zmarli w czasie I wojny światowej i wojny bolszewickiej. W Drohobyczu Staszek skończył gimnazjum i zdał maturę, by później rozpocząć studia na Wydziale Filozofii i Filologii Polskiej na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie.

Stanisław Maczek

Działał w Stowarzyszeniu Młodzieży Akademickiej „Życie” i przeszedł wojskowe przeszkolenie w Związku Strzeleckim, przyjmując pseudonim „Rozłucki”. Niestety nie dane było młodemu Maczkowi ukończyć studiów, by stać się filozofem czy psychologiem, ponieważ w tym czasie wybuchła wielka wojna. Jako poddany cesarza Austro-Węgier Stanisław Maczek został zmobilizowany do CK armii. Odbył szkolenie i w charakterze dowódcy plutonu trafił początkowo do Landwery w Grazu, by potem znaleźć się w elitarnym 2 Pułku Cesarskich Strzelców Tyrolskich.

Walczył na froncie rosyjskim i włoskim, był ranny i szybko awansował honorowany licznymi odznaczeniami. Kończył wojnę jako dowódca kompanii w stopniu porucznika. W listopadzie porzucił wojsko austriackie i wyruszył w podróż do Polski. 14 listopada 1918 roku meldował się w Krakowie, a już kilka dni później jako dowódca kompanii WP wyruszył w kierunku Lwowa z odsieczą broniącemu się rozpaczliwie przed Ukraińcami miastu. 

Stanisław Maczek – walka o niepodległość 

W trakcie walk zdobył pociąg ukraiński i przełamał ich pozycje. A potem, stojąc na czele kombinowanej kompanii szturmowej (cztery plutony piechoty i pluton cekaemów), z 4 DP zasłużył się przy zajmowaniu Drohobycza i Borysławia oraz w walkach pod Żurawnem. To po tym boju będący świadkiem bitwy Józef Piłsudski osobiście jeszcze na polu walki awansował Stanisława Maczka do stopnia kapitana.

Po walkach z Ukraińcami przesunięto Maczka do pracy w sztabie. Ale w obliczu podchodzenia bolszewików pod Lwów i Warszawę znowu otrzymał bojowy przydział. Został mianowany dowódcą batalionu szturmowego wchodzącego w skład 1 Dywizji Jazdy płka Rómmla.

Bił się z Sowietami między innymi pod Warężem, a wojnę kończył na dalekich wschodnich rubieżach Rzeczypospolitej nad rzeką Słucz. Za walkę o niepodległość Polski i granice odrodzonej ojczyzny Stanisław Maczek został odznaczony Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari i Krzyżem Walecznych oraz awansowany do stopnia majora. W okresie międzywojennym Stanisław Maczek dowodził batalionem 26 pp we Lwowie, szkolił się w Wyższej Szkole Wojennej w Warszawie i pracował w ekspozyturze lwowskiej II Oddziału (Wywiad i Kontrwywiad) Sztabu Generalnego.


CZYTAJ TAKŻE:

Szokujące wspomnienia likwidatora z AK. “Lubiłem patrzeć na tryskającą krew z rozwalonej głowy”


Po awansie na podpułkownika (1924) Maczek był krótko zastępcą dowódcy 76 pp, a następnie dowódcą 81 pp. Po kolejnej nominacji na stopień pułkownika (1931) został mianowany dowódcą piechoty dywizyjnej 7 DP w Częstochowie. Jesienią 1938 roku dostał swój ostatni przedwojenny przydział na dowódcę pierwszej i jedynej wówczas wielkiej zmotoryzowanej jednostki Wojska Polskiego. 30 października płk Maczek stanął na czele 10 Brygady Kawalerii, która w tym czasie stanowiła odwód Grupy Operacyjnej „Śląsk” gen. Boronowskiego zajmującej dla Polski Zaolzie.

Kampania wrześniowa

Brygadę płka Maczka przydzielono w 1939 r. do Armii „Kraków” gen. Antoniego Szyllinga, gdzie miała stanowić żelazny odwód armii. W połowie sierpnia oddział rozkwaterował się na zachód od stolicy Małopolski, przygotowując się na wypadek wojny i nie zaprzestając energicznego szkolenia. Gdy wybuchła wojna, szybko okazało się, że gen. Szylling musi natychmiast sięgnąć po swoje odwody.

Już o godzinie ósmej rano 1 września 10 BK wyruszyła spod Krakowa do obrony słabo obsadzonej południowej strony armii. Niemiecki korpus (2 DPanc., 4 Dywizja Lekka i 1 Dywizja Górska) atakował z granic Słowacji i dążył w stronę Myślenic, aby jak najprędzej zdobyć Kraków i okrążyć polskie siły. Zadaniem 10 BK było zatrzymanie nieprzyjaciela jeszcze w górskich dolinach, by w ten sposób uniemożliwić mu rozwinięcie pancernych i zmotoryzowanych wojsk.

Generał Maczek rozłożył swe siły na wzgórzach przed Jordanowem, mając oprócz swej brygady przydzielony pułk piechoty Korpusu Ochrony Pogranicza oraz 12 pp. Oddziały dowodzone przez Stanisława Maczka przez dwa dni skutecznie broniły zajmowanych pozycji, kontratakując w przypadku zagrożenia. Przez pierwsze trzy dni wojny 10 BK zniszczyła kilkadziesiąt niemieckich czołgów. Tylko podczas jednego niemieckiego natarcia 2 września udało się unieruchomić aż 30 nieprzyjacielskich wozów pancernych.

Ale szybkie postępy na innych kierunkach działań wymusiły stopniowy odwrót wojsk polskich. 3 września płk Maczek otrzymał rozkaz podporządkowania się dowódcy Grupy Operacyjnej (GO) „Śląsk” gen. Mieczysławowi Borucie-Spiechowiczowi. Jako jednostka mobilna i dość silnie jak na warunki polskie uzbrojona, brygada Maczka była niejednokrotnie kierowana na zagrożone odcinki frontu lub pełniła rolę osłony wycofujących się sił polskich.

Podczas kampanii wrześniowej jednostka Stanisława Maczka nie przegrała żadnej bitwy, zachowując do końca sprawność bojową. A jej dowódca za zasługi w wojnie obronnej 1939 roku otrzymał awans do stopnia generała brygady i Złoty Krzyż Orderu Virtuti Militari.

Stanisław Maczek we Francji

Z Węgier gen. Maczek dość szybko dostał się do Francji i został szefem obozu WP w Coëtquidan (nazwanego przez Polaków „koczkodan”). Wkrótce stanął na czele formującej się we Francji polskiej 10 Brygady Kawalerii Pancernej (BKPanc.). W tej odradzającej się i dopiero organizującej jednostce znalazły się znane z kampanii wrześniowej i podtrzymujące tradycje dawnych pododdziałów dwa pułki zmotoryzowane: 24 Pułk Ułanów i 10 Pułk Strzelców Konnych (psk).

***

10 BKPanc. nie zakończyła jeszcze pełnej organizacji i dozbrajania, a już rozkazy Francuzów pchnęły ją na front. Generał Maczek ruszył do akcji z wydzieloną grupą liczącą kilkadziesiąt czołgów R-35 w batalionie pancernym i około tysiąca sześciuset żołnierzy. Brygada podporządkowana francuskiej 4 Armii brała udział w osłonie odwrotu francuskich dywizji, a 17 czerwca w nocnym ataku na krótko opanowała Montbard. Ale polski oddział nie miał już żadnego wsparcia od Francuzów.

Wojsko Maczka ruszyło na południe, po drodze porzucając i niszcząc swój pancerny sprzęt, któremu brakło paliwa. W rejonie Dijon nieposiadająca już ani jednego czołgu 10 BKPanc. została rozwiązana, a żołnierze w małych grupach na własną rękę próbowali dostać się do któregoś z południowych portów Francji, aby móc ewakuować się do Wielkiej Brytanii. W jednej takiej kilkuosobowej grupce maszerował gen. Maczek. 

Stanisław Maczek i Brytyjczycy

Generał Stanisław Maczek w Wielkiej Brytanii został mianowany dowódcą 2 Brygady Strzelców, którą prędko przekształcono w 10 Brygadę Kawalerii Pancernej. W jednostce tej, podobnie jak we Francji, odtworzono 24 p.uł. i 10 psk. Oddział otrzymał zadanie obrony wschodniego wybrzeża Szkocji. W lutym 1942 roku Naczelny Wódz gen. Sikorski wydał rozkaz utworzenia polskiej 1 Dywizji Pancernej, na czele której stanął gen. Stanisław Maczek.

REDAKCJA

Co Za Historia - nowoczesny portal historyczny. Udowadniamy, że przeszłość jest ciekawa!

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.