Bohater czy zdrajca? Burzliwy życiorys prezydenta Czechosłowacji

Edvard Beneš – drugi prezydent Czechosłowacji – ma dziś wielu zwolenników, jak i przeciwników. Opinia o nim jest podobna do tych, które można spotkać pod adresem gen. Franco. Dla jednych czechosłowacki polityk jest więc uważany za bohatera, podczas gdy inni widzą w nim zdrajcę.


 Edvard Beneš uczęszczał do gimnazjum na Vinohradech – dzielnicy w Pradze na ulicy Londýnská 34. Mieszkał w tej okolicy wraz ze swoim bratem. Po skończeniu w 1904 roku szkoły i uzyskaniu stypendium poszedł studiować filozofię na Uniwersytecie Karola w Pradze na ulicy Ovocný trh 3-5 na Starym Mieście. Nie udało mu się skończyć tego kierunku. Następnie przeniósł się do Paryża, gdzie studiował nauki polityczne na uniwersytecie „École libre des sciences politiques”, dzisiaj znanej jako „Institut d’études politiques de Paris” lub „Sciences Po”. W Paryżu poznał swoją dziewczynę, a potem żonę Hanne Benešovą (nazywała się  wówczas Anna Vlckova). 

 Edvard Beneš walczy o niepodległość

Wielka Wojna dawała wielu narodom szansę na uzyskanie niepodległości. Szczególnie liczyli na nią Czesi, Słowacy, Polacy czy Chorwaci. Edvard Beneš z miejsca został uznany za lidera Ruchu Wyzwoleńczego. Niestety musiał z tego powodu opuścić kraj, bo władze austriackie uznały go za wichrzyciela.


Vojtěch Luža


W trakcie I wojny światowej został członkiem Czeskiej Rady Narodowej. Po wojnie to właśnie on negocjował suwerenność od Austrii i za korzystne porozumienia został wybrany ministrem  spraw zagranicznych. 

Edvard Beneš tarał się szukać sojuszników na Zachodzie i znalazł ich w postaci Francji i Wielkiej Brytanii. Wtedy też narodziła się idea Małej Ententy, czyli sojuszu z Jugosławią i Rumunią przeciwko Węgrom. W międzyczasie chorowity już „Ojciec Czechów i Słowaków” Tomáš Garrigue Masaryk zrezygnował z  prezydentury. Z miejsca w 1935 r. nową głową państwa został Edvard Beneš .

Utrata niepodległości

Nowy prezydent  zapowiedział podnieść wydatki na armię i zamierzał umocnić Kraj Sudecki. Oczywiście przeczucia go nie zawiodły  i w końcu doszło do Układu Monachijskiego. Beneš postanowił wtedy oddać Hitlerowi Sudety – szczególnie że Francja i Wielka Brytania i tak już postanowiły to zrobić dla zachowania pokoju w Europie.

Bilans zabranych ziem wyglądał następująco:
– Niemcy: Kraj Sudecki
– Węgry: Słowacja Wschodnia/Południowa i Zakarpacie
– Polska: Zaolzie

W Czechosłowacji zapanował istny chaos. W 1939 roku Niemcy zajęli resztę Czech i Moraw, tworząc z tych ziem protektorat pod dowództwem Reinharda Heydricha. Z wydzielonej części kraju okupanci utworzyli marionetkową Słowację pod przywództwem ks. Jozefa Tiso. 

Problemy z Polską, czyli spór o Zaolzie

Cofnijmy się znów o kilka lat. Po I wojnie światowej Czechosłowacy chcieli odzyskać wszystkie swoje tereny, w tym sporne Zaolzie. Problem był taki, że zamieszkiwali je głównie Czesi i Polacy. W 1918 roku postanowiono Za podzielić Zaolzie na 2 części: polską i czeską.

Na Zaolziu rządziły dwie narodowe organizacje. Były to: polska Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego (w skrócie RNKC) oraz zeska Zemska Národní Výbor Slezsko (w skrócie ZNVS). Masaryk pisał w tym czasie do Beneša, że „Polakom nie zaszkodziłoby uderzenie w twarz, a wręcz przeciwnie: pomogłoby w wytępieniu niebezpiecznych szowinistów”.


CZYTAJ TAKŻE:

W 1919 roku sytuacja była już wyjątkowo napięta.  W Polsce miały odbyć się wybory do Sejmu, co dla Czechosłowacji stanowiło poważny problem. Nasi sąsiedzi wiedzieli, że z automatu ponieśliby klęskę na arenie międzynarodowej i prawdopodobnie straciliby Zaolzie. Postanowili więc podjąć zdecydowane kroki: zająć Zaolzie siłą.

Dowódcą ataku był ppłk Jozef Šnejdarek (pisałem o nim w innym artykule). Nikt się nie spodziewał jakiejkolwiek akcji zbrojnej. Polacy nie mieli szans z regularną armią i po 13 dniach walki Zaolzie było już pod kontrolą Czechosłowaków. Jedną z najbardziej udokumentowanych zbrodni podczas tej wojny jest ta w Stonawie z 26 stycznia 1919 roku. Zgodnie z opisami księdza Franciszka Krzystka Polacy byli przekuwani bagnetami i bici kolbami od karabinu. 

 Edvard Beneš – ostatnie lata życia

Beneš wraz ze wszystkimi głowami państwa uciekli do Francji, gdzie głowa czechosłowackiego państwa musiała konkurować o władzę ze Šnejdarekiem. Šnejdarek nie pałał do niego miłością, szczególnie że przed laty Beneš wykorzystał jego osobę w procesie Gajdy,

Beneš wygrał tę swoistą rywalizację. Šnejdarek –  w obawie, że ludzie Beneša będą chcieli się go pozbyć – uciekł do Maroka. Sam Edvard Beneš siedział natomiast na Wyspach w Wingrave,  gdzie dowodził całą partyzantką i rządem na uchodźstwie.

Po wojnie Edvard wrócił do nowo powstałej Czechosłowacji. Obywatele widocznie wybaczyli mu jego przewiny z przeszłości, bo w 1946 r.  wygrał legalne wybory. Niestety, w 1947 roku władzę przejęli komuniści z Klementem Gottwaldem na czele.Edvard Beneš uznał ich władzę i zdymisjonował. W 1948 roku nie zgodził się jednak na podpisanie nowej konstytucji komunistycznej Czechosłowacji. Edvard Beneš zmarł 3 września 1948 roku w Sezimovo Ústí. Do dziś pozostaje najbardziej znaną postacią zaraz obok Masaryka w Czechach i Słowacji.

[Głosów:3    Średnia:5/5]
Komentarze

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.