1586: Śmierć Stefana Batorego

12 grudnia 1586 r. w Grodnie zmarł król Polski i wielki książę litewski Stefan Batory.

Srefan Batory przyszedł na świat 27 września 1533 r. w Szilágysomlyó. Był synem wojewody siedmiogrodzkiego Stefana Batorego i Anny Thelegdi. W młodości studiował na Uniwersytecie w Padwie. Znał kilka języków – włoski, niemiecki i łacinę (ta przydała mu się w czasie sprawowania władzy w Polsce), ale polskiego nigdy się nie nauczył.
 
25 maja 1571 r. został księciem siedmiogrodzkim, pokonując kandydata habsburskiego. Przyjął tytuł princepsa, co miało oznaczać, że Siedmiogród jest państwem suwerennym. Jego życiowym celem stało się wyzwolenie Węgier spod wpływów Porty, z którą jednak pozostawał w dobrych stosunkach. W 1575 r. obóz szlachecki wybrał na królową Polski Annę Jagiellonkę, siostrę ostatniego Jagiellona na polskim tronie, Zygmunta II Augusta. Na męża dla niej wybrano o 10 lat młodszego z tytułem królewskim – Stefana Batorego. Odbyło się to wbrew woli większości magnatów, którzy na tronie polskim chcieli widzieć cesarza Maksymiliana II Habsburga.
 
1 maja 1576 r. w katedrze wawelskiej Stefan Batory poślubił Annę Jagiellonkę i został koronowany przez Stanisława Karnkowskiego, jedynego wśród biskupów zwolennika jego kandydatury. Po koronacji musiał uporać się z buntem Gdańska, który za cenę uznania nowego króla domagał się przywrócenia dawnych przywilejów. Kontrybucja, którą zapłacił Gdańsk, umożliwiła przygotowanie się do wojny z Moskwą, która opanowała większość Inflant, w zamian król pozostawił miastu autonomię. W toku trzech wypraw wojennych w latach 1579-1581 polski król pokonał wojska moskiewskiego cara. Podczas pierwszej wyprawy wojska polsko-litewskie oraz posiłki węgierskie zdobyły Połock – 1579 r., w kolejnych Wielkie Łuki – 1580 r., i oblężenie Pskowa – 1581 r. Rzeczpospolita odzyskała zamki inflanckie i otrzymała ziemię połocką – zawarto rozejm w Jamie Zapolskim w 1582 r.
 
Król przeprowadził duże zmiany w wojsku, które zdecydowanie wzmocniły siłę militarną Polski. Utworzył piechotę wybraniecką – chłopską, rejestr kozacki oraz zwiększył liczbę piechoty cudzoziemskiej. Unowocześnił także artylerię. Stefan Batory, którego najbliższym wspólnikiem był Jan Zamoyski, za wszelką cenę dążył do pozyskania szlachty, dlatego też zgodził się na oddanie jej sądownictwa apelacyjnego – Trybunał Koronny oraz odwoływał się do sejmików. W tym czasie zahamowano też proces egzekucji dóbr i praw. Batory był królem tolerancyjnym, a za napady na świątynie i domy innowierców kazał karać śmiercią.
 
W 1578 r. Batory przychylił się do projektu przekształcenia kolegium jezuickiego w Wilnie w Akademię Wileńską. Akt fundacyjny wydał 1 maja 1579 r. Uczelnia miała kształcić dla potrzeb Kościoła i zakonu, składała się z dwóch wydziałów: teologicznego i sztuk wyzwolonych. Jej pierwszym rektorem został Piotr Skarga. Unikał starszej od siebie żony, uwielbiał wino i polowania, podczas którego zachorował i wbrew radom lekarzy leczył się alkoholem.
 
Batory zmarł niespodziewanie 12 grudnia 1586 r. w Grodnie. Rozpowiadano plotki o otruciu króla, ale prawdziwą przyczyną śmierci była skrywana przez Batorego niewydolność nerek. W 1587 r. królowa sprowadziła jego ciało do Krakowa. Batory spoczął na Wawelu w Kaplicy Mariackiej.

PRZEMYSŁAW DYMARKOWSKI

Miłośnik historii Polski. Interesuje się epoką nowożytną, dziejami II Rzeczypospolitej oraz historią I i II wojny światowej.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.