1454: Przywilej nieszawski

12 listopada 1454 r. król Kazimierz IV Jagiellończyk wydał w Nieszawie przywilej na mocy którego wszelkie ważne decyzje państwowe zostały uzależnione od szlacheckich sejmików.

Po rozpoczęciu w 1454 r. wojny trzynastoletniej zgromadzona w obozie pospolitego ruszenia pod Cerekwicą szlachta wielkopolska zażądała od króla przyznania jej wielu praw. Kazimierz Jagiellończyk zmuszony został do wystawienia im dokumentu, na mocy którego powoływanie pospolitego ruszenia mogło się odbywać jedynie za zgodą sejmików. Było to poważne ograniczenie władzy królewskiej na rzecz szlachty.
 
Po klęsce pod Chojnicami oraz pod wpływem wysuniętych przez Małopolan postulatów, przywilej cerekwicki został ogłoszony w listopadzie 1454 r. na kolejnym sejmie obozowym w Nieszawie przez Kazimierza Jagiellończyka w nieco zmienionej formie. Do spraw pospolitego ruszenia doszły kwestie podatkowe, które miały być odtąd rozstrzygane na sejmikach prowincjonalnych, a nie na ziemskich. Wprowadzono też zakaz zastawu dóbr koronnych.
 
Szlachta małopolska dopiero 2 lata później, na zjeździe w Nowym Mieście Korczynie, otrzymała statut nieszawski w pełnej formule (wraz z prawem decydowania o zwołaniu pospolitego ruszenia). Od czasu wydania przywilejów nieszawskich zezwolenie szlachty było także potrzebne do zmiany praw przez monarchę, a sejmik szlachecki zyskał rangę podstawowej instytucji ustrojowej Polski.

PRZEMYSŁAW DYMARKOWSKI

Miłośnik historii Polski. Interesuje się epoką nowożytną, dziejami II Rzeczypospolitej oraz historią I i II wojny światowej.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany.